“Can dermenin çalışması” – Galina Dmitrievna Sirkeli

18 Baxış

111111

Senet.az oxuculara “Ustad” jurnalının 20-ci sayından qaqauz ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən olan Galina Dmitrievna Sirkelinin hekayəsini təqdim edir.

Galina Dmitrievna Sirkeli duudu 1959-üncü yılda canavar ayın (oktäbri) 21-indä, Başküüyündä. 1981-inci yılda Tiraspoldakı pedagogika institutunu başardı. Ay-Boba Mihail Çakir adına pedagoika kolecindä üüredici işleer.

 

Can dermenin çalışması

 

Can dermenin çalışması

Ölçer saadı hem asiri.

Nelär oldu, ne olacek

Can dermeni esaplayacek.

 

Kimiz biz? Nedän geldik bu dünneyä?

Ne kalacek bizdän, kimä?

Ne olacek toomruklardan?

Tatlı hem lezetli meyva

Osa erä dökülecek,

Topraklan karışıp,

Er üzündän kaybelecek.

 

Bölä insannarın çalışması:

Var boşuna hem faydasız,

Var önemli hem var paasız.

Geçer onnar can dermenin taşlarından.

Biri olêr peklovka un,

Biri sa toz – tozdan.

 

Ne yazılı sana – onu da var geçiräsin, ecelindän sapamayacan.

İlkyaz zamanın gelmesi nesoysa fasıl duygu getirer, angısı koyȇr bizi enidän, başka türlü yaşamanın kaavi soluunu duymaa, onun gözelliini annamaa. Geler, ani şindi kanatların var, büüyer da kayılsın uçmaa. Taazä soluun kokusu, dolayın gözellii annaşılmaz kuvet verer da, gezärkän, ayakların altında topraa duymȇȇrsın, neçinki kär uçȇrsın hem mutluluktan başınnan gökleri dayȇrsın.

Bu gözäl, fasıl, annaşılmaz duygusunun var adı – sevda, sevda yärinä, sevda uşaana, sevda anaya-bobaya, duuma evinä, dünneyin gözelliinä, yaşamaya.

Kim geçirdi Büük cengi, onnar bilerlär yaşamanın paasını, onnarın gözleri dolu yaşlan, bakışları taa çok garip. Onnarın bakışlarını, gözlerini, onnarın laflarını unudamayacan. Nekadar var günüm yaşamaa, onnarın nasaatlarına görä çalışȇrım, çalışacam yaşamaa hem da gençleri terbietmää. En büük nasaat: iiliktä yaşamaa, usluluu korumaa. Biz unudarsak o insannarı, kim cenktä kurban oldu, kim bizim için, gelän evlad boyları için, bütün dünnedä insannar için savaş etti, o titsi, çirkin cenk vakıdını, ozaman cenk enidän kızışacek.

Büük cenk, aaçlık geçti, ama biz – o uşaklar, kim biler, işitti o vakıtlar için büüklerdän, onnara zor unutmaa hem da istoriyamızdan silmää. Bu gün, açan dolay açêr, sevinmektän insan aalêêr. Fasıl duygu canımı kaplȇȇr, beni düşünmeyä koyêr. Gagauziyada insan anêr cenk vakıdını, onnarı, kim can verdi usluluk için. Mayın dokuzunda salüt zalpı gökü çizer, nicä bir büük hatırlamak o insanı, kim korudu usluluu bütün dünnedä, ki yaşayasın sän hem bän, mutlulukta büüsün uşaklarımız.

Benım anamın Valentinanın, babumun Elenanın, dädunun İvanın yaşamasında cenk braktı cannarında silinmäz nışan, iz, yara, külä kattı Valentinanın küçüklüünü, Elenanın hem İvanın gençliini, saalıını, mutlu günnerini, evini, ana tarafını. Onnarın yaşaması, nicä bir kinodan epizodlar, angıları, erleşip canın en uzak köşesinä, dürter, koyȇr sıkı düşünmää, getirer bir çıkışa: “Ne yazılı – var geçiräsın, ecelindän kaçamazsın, sade sana baalı nesoy hem nicä günnerin geçecek, neçinki insanın ruhu – ecelin temeli.

Yok bir da kuvet onu canından silsin, kökündän yoketsin. Hepsi bizim ellerimizidä.

 

I

İlkyaz zamanı nesoysa annaşılmaz duygular baaşlȇȇr. Geler, ani, yolda gidärkän, kayılsın uçmaa. Soluyȇrsın bütün güüsünnän. Valentina sevinärdi bu meraklı yıl zamanına. İlkiyazın onun duuma günüydü. Ama kaç yıl oldu, nicä onun duuma günü anasız geçer. Cenk artık bir yıl geeri bittiydi, anasından sa haber hiç yoktu. Bölä düşünmeklän kızçaaz uyuklardı hem uyanardı.

Bobası saa-selem döndü cenktän. Kızını da ölümdän kurtardı. Nicä deerlär: “Ne yazılı sana – onu da var geçiräsin, ecelindän sapamayacan”.

Cenk ansızdan çekettiydi. Valentinanın bobası ilk günnerdä voenkomada çaarıldı. 1941-inci yıldan 1944-üncü yıladan Valentina bobasını ne gördü, ne da haber ondan kabletti.

Küüyä girdiydilär faşistlär, ama onnardan taa beterdi polițaylar-banderavțılar. Onnarın üzerinä çok insan öldürüldü hem da Germaniyaya yollandırıldı. Kızçaazın mamusunu evindän aldılar da, kapalı hayvan vagonnarına pindirip, uzak erlerä getirdilär. O gün Valentina babusundaydı. Gelip babusunun evindä dä, kızçaazı diil bir sıra aaradılar. Babusu ölä onu saklardı, ani bulamazdılar. Açan küüdä polițaylar gezärdilär insanı almaa, kimsä babusunu haberlärdi, da o Valentinayı dolu unnan sandık içinä saklardı.

Zor, aaç, korkuylan dolu geçti o günnär-aylar nemțaların okupațiyasında. Geldi 1944-üncü yıl. Bir aydan zeedä uraştılar sovet soldatları kuumaa faşistleri Olşanița küüyündän. Çirkin savaş bir aydan zeedä sürttü. Çok kan döküldü, çok can kurban oldu.

O bütün ay Valentina babusunnan, lelüsunnan hem lelüsunun iki uşaannan aulda, daaya yakın, yaşadılar er içindä, bir kuyuda, angısında kış vakıdı kartofileri tutardılar. Onun yanında kazdıydılar hendek, nereyä çıkardılar taazä soluk almaa, açan patlatmardılar.

Güneşli, ama serin havaydı. Suskunnuk oldu. O korkunç savaş seslerı işidilmäzdi. Hepsi, beş kişi sus olarak, erleştilär hendek içindä. Uşaklar kaldırdılar ellerini yukarı, bölä onnar saklardılar gözlerini güneştän, angısının şılak okları kamaştırardı gözlerini.

- Ya, bakın, bizim evin yanında kimsä yatȇr, – baardı Mişa da uzattı elini o tarafa.

Hepsi kalktı ayaa.

– Ya, sinin aşaa, – izin etti ihtiar karı da, kucaklayıp uşakları, oturttu hendek içinä.

– Mamu, bekim o Andrey…, – söledi genç karı.

– Siz oturun, bän bakacam kim o hem imää sizä getirecäm.

Babu yollandı, hep sırada-arada geeri uşaklara bakarak,. Etişip o adamının yanına, onu çevirdi da sessiz birkaç minut oturdu onun yanında. Biraz vakıt geçtiynän, karı sürüdü adamı dama, sora girdi ev içinä. Oradan o tez çıktı. Hepsi islää bilärdi, ani imeelik orada yoktu. Ama boşçasına o buldu ne koysun.

Uşaklar dörtgöz bakardılar boşçaya. Karı çözdü boşçayı, orada vardı bir küçük borkan hem üç kaşık.

– Hadi, kaşıklarınızı alın, – söledi da, çözüp iplän baalı borkanın aazını, çekti bir parça gazetayı borkanın üstündän.

Şekerlenmiş bal uşaklara göründü en tatlı iş bu dünnedä.

Sessizlii kesti bir kurşumun vrınnaması, çirkin sesi, sora da patlaması hem uşaan sesi: “Vay…”

Kursum patladı hendään sol tarafında, neredä oturardı Valentina uşaklarlan da şen-şen lafedärdilär, savaşardılar biri-birini güldürtmää. Kurşumun parçası urdu kızçaazın arkasına, omuzuna yakın. Yaralı, kan içindä Valentinayı getirdilär iki kat şkolaya, angısı doluydu sakatlanmış insannan. Onnarın arasında soldat yoktu, vardı gençlär, uşaklar, karılar, ihtiarlar. Doktor yoktu, ilaç da yoktu. Ama insan umutlanardı neyasa. Küüyün doktorunu-ihtiar çıfıdı hem onun kızını uşaklarınnan, nicä da başka çıfıtları, komunistlerin karılarını, uşaklarını, ihtiar analarını-bobalarını öldürdülär: kimi astılar, kimi kuyulara yaralı, diri gömdülär. Ama kimin taa kısmeti vardı, onnarı asirlää gönderdilär.

Valentina yatardı şkolanın ikinci katında o kabinettä, neredä bir vakıt urokları geçärdi. O enikunu kaldırdı kafasını da bakındı, kabinettä, erdä saman üstündä yatardı komuşuları, hısımnarı. Yakında oflardı, aalardı bir kızçaaz. Valentina taa biraz kalkındı, ki görmää o kızçaazı. Lüdmila bir vakıt üürenärdi onunan bir klasta, yaşardı aşaadakı sokakta. Onun gözleri mas-maaviydi, nicä gök hem uzun sarı papşoy rengindä peliiydi. Gözäl, görümnü bir kızdı . Biraz gezärdi burnusu yukarda, hepsinnän may lafa durmazdı, üüsektän-üüsektän bakardı. Acılardan, baş dönmesindän Valentina kolverdi kendisini samannar üstünä, ama ne vay, ne of demedi, sade başladı sessiz aalamaa.

Günnerin sayısını Valentina kaybettiydi. O gelärdi kendisinä, sora kaybedärdi kendisini. Bir güneşli gündü. Açıldı odanın kapusu da girdi soldat rubasınnan giimni bir adam. Valentina bakardı ona, ama üzünü görmäzdi, gözlerin önündä, sansın boz renktä perdeyi sermiştilär. Adam yaklaştı Valentinaya da dedi: “Kızım!”

Salt sesindän o tanıdı bobasını da genä kaybetti kendisini. Açan geldi kendisinä, o bulunardı bir başka boş klasta. Onun yanında durardı bobası, iki elinnän tutardı onun elini . Valentinanın arkası, ateş gibi, yanardı hem kimsä arkasnda iinäylän onu saplardı, onu dikärdi. Sora babusu annattı, ani bobası onun kısmetinä kendi küüyündän obozlan geçärdi da ilkin gelmişti kendi evinä. Evi sä yoktu, sade bir büük kuyu onun erindä aazını açmıştı. Ozaman o geler kayınnasına – Varvara babuya. Babusu onu tez yollamış şkolaya. Gördüynän, ne olmuş kızınnan, bulmuş bir doktoru. O da kurtarmış Valentinayı, söleyip, ani taa bir gündän sora geç olaceydı, kısmetli duumuş.

Birkaç gündän sora Varvara babusu lelüsunnan Valentinayı evä aldılar da evdä, kaynadıp türlü acı ot hem ot kökü, ilaçladılar kızçaazı. Valentina dooruldu, cenk tä bitti. Bobası döndü evä. Yaşamak yavaş-yavaş düzelärdi. Zordu, ama umut hem inan insannarın üreklerindä büüktü, çetindi.

Yazının davamı “Ustad” jurnalının 20-ci sayında.