İstanbul mənim baxışlarımla – I HİSSƏ

62 Baxış

     Qanira “Dünyanın mərkəzi” kimi insanları cahanın hər yerindən özünə cəlb edən bu şəhərin  sehrinə, çağırışlarına mən də dözməyib günün birirndə yollandım oralara. Yaşım artıq 49, bir az savadım, bir az dünya görüşüm, bir az da tarixçi kimi  gəzmək həvəsi ilə getdim görüm dəyərdimi  bu qədər oralar haqqında oxuduqlarıma, eşitdiklərimə. Şükür daha dərə-təpə düz getməyə, üstdən geyinib-altdan qıfıllanmağa, nə bilim daha nəyə ehtiyac yoxdur. Eləcə səhər təyyarə reysi ilə buludların arasından hər yeri göylərdən görmək eşqilə səyahətimə başladım.Yuxarıardan baxdığıma görə coğrafiyada oraların relyefi haqqında çox lakonik yazıldığını anladım. Bu qədər rəngli, dərəli-təpəli, dənizlərinin sularının rənglərinin belə öyrəşdiyim mavidən fərqləndiyini ehtimal belə etməzdim.

İnsanların artıq Türkiyənn sərhədlərindən başlayaraq dağlalarda, meşəliklərin arasında, yamaclarda  kiçik kəndlərdə, yaxud yurd yerlərində yaşamaları da mənə ik baxışda qəribə gəldi. Bir anlıq  yay olduğunu dərk edib, yaylaqların yerləşdikləri məkanları kəndlərdən seçməyə başladım.Təyyarədəki monitorda tez- tez istiqaməti göstərib çatacağımız vaxtı dəqiqləşdiridilər. Bir də bu istiqamətin trayektoriyasına baxdım. Nə qədər düzgün, yaxud həndəsədə keçdiyim düp-düz xətt olduğunu gördüm. Demək hava reysləri də mənim yerdəki  illərlə araşdırdığım qədim ticarət yollarının eynisi imiş. Fərq çox az gəldi mənə. O da keçilməz dağların üstündə hiss olunurdu. Kiçik kənd yerlərinin və şəhərlərin üstündən keçdiyimiz zaman  təxmini hesablamalarıma görə hər 20-30 evə 1 minarəli məscid düşürdü. Bir az kişik şəhərlərdə eynilə  bu qədər yaşayışın arasında bir məscid var idi. Burada özümü islam ölkəsinin yaxınığında hiss etməyə başladım və sanki baxdıqlarıma artıq bir ayrı prizmadan  diqqət yetirməyə başladım. Daha məscidlərin evlərə nisbətini yox, minarələrin sayını saymağa başladım. Arada fərqin birdən dördə olduğunu gördüm. Görünür vaxtiə  xilafətin mərkəzi olan Türkiyədə məzhəblərə uyğun olan dini tikililər şərəflə qorunur, bərpa edilir və yeniləri tikilir. Özümün də hərtərəfli bu gözəl islam dünyasının seçilməyən bir zərrəsi olduğundan bir daha  qürur duydum. 2 saat yarımdan sonra  artıq İstanbulda yerə endik. Həqiqətən yerin cazibə qüvvəsi insanların yaxınlarına olan sevgisi qədər güclüymüş. Bunu bir daha bütün varlığımla hiss etdim.  Burada yerə enmək üçün içimdə yaranan tələsgənliyi, səbirsizliyi sözlə ifadə edə bilmirəm. Həyatımda elə ölkələr olub ki, ora təyyardən enmək üçün hamıdan sonda tərpənmişəm. Səbəbləri çox olub. Amma bu qədər anamın sözləri ilə desəm “haray-həşirlə” ayağımı torpağa basmaq həvəsi heç olmamışdı. Getdiyim vaxt ramazan ayı olduğunu yadımdan çıxarmışdım. Elə ilk dəqiqədə eşitdiyim aeroportun işçilərinin gurultülü səsi yox, minarələrdən gələn müəzzinlərin oxuduğu  mənə tanış olmayan musiqisiz, təmiz türk dilində  şerlər oldu. Doğma türk torpağı deyib sevinən mən burda tamam çaşdım. Bu nə ola bilər deyə düşünməyə başladım. Diqqətlə qulaq asanda ramazan günlərində islam ölkələrində  xüsusi duaların oxunduğunu yadıma saldım. Amma gördüyüm heç bir müsəlman ölkəsində ona qədər bunu eşitməmişdim. Tam olaraq başa düşməsəm də  çox xoş duyğularla şəhərə daxil oldum. Şəhərin mərkəzindən, yəni mənim düşüncəmlə tarixi İstanbuldan kənarda yerləşən aeroportdan arzuladığım yerlərə gələnə qədər elə Bakıdan İstanbula gəldiyim qədər vaxt getdiyini görəndə İstanbulun möhtəşəmiyini bir daha anladım.

Məni bu şəhərdə cəlb edə biləcək tarixi abidələr və insanlar olmuşdu. İnsanları ətrafımda seyr etməyə başlayanda  orta əsrlərə aid olan bir çox əlyazmalarda oxuduğum bir cümlə yadıma düşdü-orada ən azı 72 millət yaşayırmış. O qədər cürbəcür dillərdə danışan, fərqli geyimlər geyinən insanlar gördüm ki,  bildiyim dilləri təyin etməkdə belə çətinlik çəkməyə başladım. Sanki bəşər övladının bütün millətləri bura gələrək öz aralarında bərkdən danışaraq  şəhərə heyranlıqarını göstərməyə çalışırdılar. Burada mənim gördüyüm, kitablarda oxuduğum, öyrəndiyim bütün xalqların nümayəndələri var idi. Açıq deyim ki, buna qədər etnoqrafiyada  bütün dil qruparna aid olan insanarı tanıdığımı, bidiyimi hesab edirdim. Sən demə mənim bildiklərim gördüklərimin  çox az hissəsidir. Tarixi İstanbulun – Bizansın qala divarları, Roma sütunun, yunanların taxta evləri, bağlı-bağçalı mülklər, osmanlıların külliyatı, memar Sinanın yaradıcılığı Kadıköydən Eminönünə, oradan Üsküdara və digər yerlərə qədər izləmək  birinci səfərimdə baş tutmadı. Miqyasın böyük olması, abidələr arasında məsafələrin çoxluğu, ən vacibi mənim  daxili “aclıq hissi” ilə bu abidələri başdan başa gəzməyimlə  yəqin ki, fiziki olaraq baş tutası həvəs deyildi.Yerl əhali ilə söhbət etmək  bir səadət verirdi mənə. Burdan gedəndə  özüm özümə söz vermişdim ki, yalnız öz dilimdə danışacağam. Elə də etdim. Hər dəfə mənə lazım olanda  onlarla bildiyim doğma dilimdə danışırdım. Bəziəri bir-neçə saniyə susub qulaq asır,  sonra təkrar mənim sualıma qulaq asıb cavb verirdilər, bəziləri-əsasən yaşlılar  həmin an  hörmətlə cavab verrirdilər. Görüşdüyüm ziyaı sinfinin adamları bir az onlarla  danışanda  sual verməyə başladılar ki, niyə onların dilində danışmırm. Cavabım hamısına eyni oldu, sizin əsil dilinizi yadınıza salmaq üçün öz dilimdə danışıram. Sonunda hətta bir məşhur kinorejissoru bunu qəbul etdi ki, onun anası da mənim kimi danışır.Bu adam məndən yaşlı olduğunu nəzərə alıb anasının ən azı məndən 30 yaş böyük olmasını diqqətinə çatdırdım. Adam bir az utandı və etiraf etdi ki,  döğrudan da  ana dillərini unutmaq üzrədirlər.

Əsas məsələ şəhər idi mənim üçün.

İkinci hissəni burdan oxuya bilərsiniz

Qənirə Piriquliyeva

Bölmə : Tarix
KÖŞƏ YAZARLARI
TOP 10