Kolada çiçää – QAQAUZCA

29 Baxış

qaquz“Sulandı canım, eşerdi içim

Açıldı gözlerim – benim var halkım!”

Malimiz geldi kalmaa bizdä, Komratta, bütün kış. Geldi Kolada günü. Gündüz bän da oldum koladacı benim dostumnan barabar. Avşamnadıynan, erleştik kaku, bän hem mali “sobacıın yanında”, nicä mali deyärdi batareyalara, sesirgeneräk, nezaman bizim tokadımızı açaceklar koladacılar – taa büük yaşta çocuklar, çünkü onnara yakışêr gezmää taa geceyä kadar.

- Şindi hiç diil interes,- mali dedi. –Hepisi var: ruba da, türlü-türlü imeklär da, yatêrız kaba döşeklerdä, nicä ileri yaşardık hem nicä şindi, var nicä sölemää, ki şindi yaşêrız rayda!  Aman açan hiç diil interes. Şindi gezmeerlär kolada, nicä ileri – ne türkülär çalınardı, gözäl donaklı taligalarlan çocuklar ayakça çiçekli kalpaklan başında kolada gezärdilär.

Biz başladık sesirgenmää.

-Male, annat, nicä ileri koladayı bakarmışlar Beşalmada, – sordum bän şüpäylän, ani şindi önümdä bir masala benzeyän oluş çıkacek üzä.

Malinin gözleri yalabıdı, sansın o beklärmiş bu soruşu, da o çeketti annatmaa…

***

     “Beşalma küüyü paylaşardı dört bölää – Koladaya karşı. Herbir bölüktä bir adam – Ţar ayırılardı.  Açan koladayadan  kalardı irmi gün, Ţar toplardı delikannı çocukları – kolada türkülerini üürenmää. Biz Lübaylan kaçardık seslemää Dragan Miti batünun aul boyuna – o ozaman Ţardı bizim  üçüncü bölüktä. Ne gözäl türküleri çalardılar!

Kızlar sa hazırlardılar  kolada çiçää. Gündüz – işä, avşamnen – çiçek yapmaa, diil bir gündä hızlıca-hızlıca yapmaa, o çiçeklän lääzımdı oynamaa, bızbıktı. Satın alardık şiritçik, türlü-türlü benizlerdä. İlkin çiçeciin ortacıını yapardık – bir bombonkacık, bir şiritçiin içinä koyardık pamucak, telcääzlän doz-dolay sarardık, bir başka beniz şiritçiklän çiçeciin yapracıklarını yapardık, ortacıına bombonkacık dikärdik. Ama ne incä işti bu – gitmesin hiç bir da prinkacıı şiridin. Mamu alardı iplik, herbir şiridin kendi iplii: kırmızı sa – kırmızı, sarı sa -sarı… Hem da bir incecik iinecik – belli olmasın dikiş. Alardık telcääz, sarardık onu kukaya, açan alardık kukadan, gözäl olardı – kıvraşık. İki parçaya onu bükärdik da herbir «yapracıı» ayırı koyardık.

Vaniş batüyu yollardık lafkaya sorsun oradan bomboli kiyatçıı – düzeldärdik, bükärdik, dışardan bir yapracık alardık da ona görä kesärdik yapracık olsun – zelönkaylan boyardık. Mamu beenmärsä, yırtardı, lääzımsa kendisi doorudardı. Sora da yapardık yanına birär toomcaaz – çiçecii yukarda olsun, toomcaazları yanında, yapracıkları da olsun –  haliz çiçek gibi olsun.

Koladaya karşı – dört Ţar – dört bölüktän gidärdilär selsovetä izin almaa. Selsovet verärdi, ama  lääzımdı  herbir Ţar kendi çocuklarına çorbacı olsun, zarar küüdä olmasın. Koyardılar herbir bölää miliţiya, angısınnar beygirlerdä atlı gözledärdilär düzennik olsun.

Avşamnen çekedärdilär kolada gezmää kolaç hem çiçek toplayarak, ama geçmää başkasın bölüünä – olmaz. Gülärdilär o Ţara, angısının uçastkasına gelmiş başka koladacılar da toplarmışlar kolaç yada kızlardan alarmışlar çiçek. Bizim  Ţar – Dragan Mitika, ölä bir Ţardı, ani hiç kimsey bizdän başka tarafa  geçmäzdi, ne da bir zarar olardı.

Kaplamaa bütün eri deyni, atlatmamaa deyni bizim uçastkamızda hiç bir da ev, Ţarın grupası iki pay olduydular. O yılın bizim ev kalmıştı bitkiyä. Geldi koladacıların  bir payı – çaldılar kapu önündä üç kolada!  Ama ne gözäl, bir da – öbür payı da yaklaşêr, genä çalêrlar kolada – öteer dolay.

Tätü şarap döker, mamu kolacı çıkardı. Teklif etti tätü Ţarı çocuklarlan içeri. Ţarı baarêr:

- Sädi-prisädi!

- Amin!

- Vet-privet!

-Amin!

-Veçer-preveçer!

-Amin!

Çocuklar sadem “Amin” baarardılar.

Kız varsadı evdä – istärdilär çiçek, istärseydi, kız verärdi çiçeeni yavklusuna, kimisisä verärdi Ţara, angısı kendisi ayırardı, kimin kalpaana koymaa çiçää.

Benim çiçääm perdedä asılı durardı. Girärkenä koladacılar içeri, bän –  fışti, soba üstünä saklandım, başka içer yok – nereyi saklanacan, perdecii araladım da siiredärdim.

- Länka, kimä verecän çiçeeni? – Tätü sordu.

- Petriyä.

Tätü istedi onun kalpaanı, mamu da dikti benim çiçeemi. Ama bir gözäl çiçekti. “Sansın ellerin diimemiş”- hepisi mayıl olardılar.

Ölä geçärdi – varsa evdä kız da yapmarsa çiçek Ţara mi, yavklusuna mı – gülärdilär, yaptıysa da çirkin olduysaydı – hep gülärdilär.

Däduna koymuştu taa bir kız kalpaana çiçek, ama kiyattan yapmıştı, diil gözäl. Kalpaan saa tarafına dikiliymiş benim çiçääm, sol tarafa da dikmiştilär o kızın çiçeeni…Taa çıktıynan tokattan, çocuklar almıştılar dädunun kalpaanı– koparmıştılar o kiyattan çiçää da bozmuştular. (Sabaalen , kalktıynan bulêrlar çiçek parçası aul boyunda…)

Biz bitkinci evdik – bizdä braktılar çuvalları kolaçlarlan da hepisi daalıştılar. Bütün gecä uyumazdık – beklärdik yıldız duusun. Mamu deyärdi:  “Hristos duudu, hadi uşacıklarım, şindän yaalı var nicä imää.”

Kolada günü hepisi dinnenärdilär. Koladanın ikinci günü çocuklar gidärdilär kolhozdan grajdadan alardılar en gözäl beygirleri. Dişiysä donadardılar çiçeklän, lentaylan, erkää sadem çiçek koyardılar,kırmızı peşkirlän sarardılar, oturup taligaya, ayakça, kalpaklarında çiçek – gidärdilär o evlerä, neredä brakmışlar kolaçları.

Çorbacı çıkarardı çuvalları kolaçlarlan:

  • Hadi, çocuklar, çalın taa bir kolada…

Çıkardılar insannar sokaa, hepisi sevinärdi, burdan bu getirmiş bir kana şarap, oradan öbürü.

Açan evlendim, kayınnam koymuştu o çiçää ikonanın içinä.

Dragan Mitika bir yılın dedi, Petri olsun Ţar, o ölärseydi, başkası da bilsin işinin sırasını – verdiydi ona gezsin birkaç aara. İlkinci evdä lääzımdı versinnär ilkin Ţara çiçek, bän çıkardım ikonacıktan o çiçeciimi da koydum Petrinin kalpaana.

Gittilär koladacılar, çalêêrlar, ölä sesleri var… Bän kapu önündä durêrım , sesleerim – gözäl, çıktım aula, işiderim Petrinin sesini:

-Sädi-prisädi!

İşidiler: “ Amin!”

– Vet-privet!

-Amin!

-Veçer-preveçer!

-Amin!

Sevinerim. Dädun açan bunu üürendi, deer:

-Gitmiş aul içinä – baalarda kırmaa bacaklarını, bän ölä da sana kolada çalacam.

- Ölä diil interes, deyärdim, gözäl – açan hepsi çocuklarlan bilä çalêêrlar.

Geçti vakıt. Şindi açan Dragan Mitinin büük çocuu – Ladi olarkana koladacı, mamusu onu çaarêr da sorêr, nicä gezärmişlär kolada,  varmış mı kalpaanda çiçek. Ladi göstermüş kalpaanı – onda sadem kiyattan çiçeklärmiş. Mamusu bunu gördüynän, yollandırêr onu bizä da deer:

  • Sän bilmeersin, nicä Länka bir vakıt yapmıştı çiçek, ya git ta gör, o evlendi ona, kimä verdi çiçää – o onnarda lääzım dursun. Ladi geler, çıkarêr patredä…

…Geçti çok vakıt…

Ladinin bobası geçindiynän, bän dä gecä gittim ölüyü beklemää (deerlär – gidärsän beklemää ölüyü gecä da hiç uyumarsan – aarettä var bir duvarın), orada Ladiydi- Kişinövdan gelmişti.  Cöbündän çıkardıydı dokumentleri, onnarın arasında – patretçik.

Gösterdi bana onu:

  • Tanıyersın mı?
  • İi, Ladi, nesoy o ölä renkli? Ozaman bölä aparat yoktu.
  • Bän verdim mastera yapsın – bän söledim, nesoy neredä beniz olsun – tuttum aklımda, okadar bän severim bizim evelki adetlerimizi, ani bu patretcii taşıyerım yanımda.

Mamu da oradaydı :

  • Länka, ya bak neyä çıktı senin bu çiçään…
  • E, mamo, sän onu bir kerä sökmediydin e.”

İşittiynän bölä annatmayı, biz kakuylan dürtülmäz kaldık. Ne kompyuter önündä çekärdi oturmaa, ne televizorda siiretmää meraklı kino. Diil çoktan, bizim malimizin gençliindä ne şenniktä, birliktä yaşarmışlar büüklär da, küçüklär dä. Zor yaşamaa bölä yortusuz. Becermeeriz biz bizim ”rayımızda” sevinmää. Var mı nasıl bunnarı geeri çevirmää?

 

 

Bölmə : Manşet, Nəsr, Ədəbiyyat
KÖŞƏ YAZARLARI
TOP 10