Yusif Vəzir Çəmənzəminlidən yeni yazmağa başlayanlara məsləhət

110 Baxış

yusifvezirSenet.az görkəmli yazıçı Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin 1934-cü ildə “Ədəbiyyat qəzeti”ndə çap olunmuş “Yeni yazanlar nəyi bilməlidir?” adlı məqaləsini təqdim edir:

 

 

Yeni yazanlar nəyi bilməlidir?

 

Axır vaxtlar idarəmizə yeniyetmələr məhsulu olaraq bir çox hekayələr və şeirlər gəlir. Yeni nəslin geniş kütləsində ədəbiy­yata qarşı oyanan maraq diqqət və sevgiləndirməyə layiqdir. Biz yeniyetmələrin əsərlərini ciddiyətlə oxuyur və bir çoxlarına bilavasitə göstəriş veririk. Bu­nunla kifayətlənməyərək ara-sıra məqalələrlə məsləhət və tövsiyələrimizi bildirmək gərəkdir…

 

Gənclərin yazılarında başlıca nöqsanlar nədən ibarətdir?

 

Hər şeydən əvvəl, bizcə, savada riayət etmək lazımdır. Sa­vad­sız yazıçı ola bilməz! Yazıçının ilk vəzifəsi dilin qanunlarını qrammatik vasitəsilə öyrənib, ədəbi dili mənimsə­mək­dir. Hal­bu­ki bir çoxları buna əhəmiyyət vermirlər. Xüsusi isimləri kiçik hərf­lə yazırlar, -da, -də, kı, ki nə vaxt ayrı, nə vaxt biryerdə yazıl­dığına əhəmiyyət vermirlər, ahəng qanunu nəzərə alın­mır, cümlə düzgün qurmayırlar… və ilaxir və i.a.

Gənc yazıçılarımızın böyük qüsurlarından biri budur. Bu qüsuru yox etmək çətin deyil, ancaq zəhmətə qatlaşıb, mək­təblər üçün yazılmış sərf-nəhv kitablarını diqqətlə tədqiq etmə­lidir.

İmla savadsızlığından başqa, texnika savadsızlığı da gözə çarpır, yazı müəllifi məqa­ləni oçerkdən, oçerki hekayədən ayıra bilmir. Bunların xüsusiyyətini, quruluşunu, texni­kasını mənimsəyə bilmirlər. Bəzi gənclərin az oxuduğu, az mütaliə etdiyi bəlli olur. Bu sahədə gənclərə kömək etmək məqsədilə yaxşı parçalarını qəzetə­mizdə çap edəcəyik. Hekayə və şeir texnikasına dair məqalələr nəşr edəcəyik. Lakin yazıçılığa hə­vəslənən bununla yetinməməlidir. Qrammatikadan sonra poe­tika ilə məşğul olmalıdır.

Yazıçı ruh injeneri olduğu üçün üzərinə düşəcək böyük və­zifəni bilməlidir. Böyük vəzifə daşıyanın böyük hazırlığı olmalı­dır, müəy­yən dünyagörüşünə malik olmalıdır. Marks-Engels-Lenin və Stalin nəzəriyyəsini incədən-incəyə öyrənməlidir. Bu sahədə də gənclər az çalışırlar.

Deməli, yazıçılığa başlamazdan əvvəl müəllif öz üzə­rində ətraflı olaraq çalışmalıdır. Hər bir sahədə savadsızlıq ləğv olun­malıdır. Yalnız bilgi ilə silahlanmış bir adam yazıçılığa başlaya bilər.

Yazıçını həqiqi yazıçı edən qüvvələrdən biri də müşa­hidə­dir. Görücü bir gözə malik olmayan yazıçı ola bilməz.

Burada da qüsurların çoxu məlumatsızlıqdan irəli gəlir. Gö­tü­­rülən mövzu ətraflı öyrənilmir. Bir məsələ ətraflı öyrənil­məsə, necə yazıla bilər? Böyük yazıçıların tərcümeyi-halı onla­rın bir alim kimi çalışmalarını göstərir. Maksim Qorki, Tolstoylar – Aleksey və Lev, Zola, Anatol Frans, Balzak və başqaları bizə örnək olmalıdır. Puşkin “Boris Qodunov” üçün tarixi təd­qiq edir, Puqaçov tarixini öy­rənmək üçün Orenburqa qədər səyahət edir, Dosto­yevski xəstə tipləri təsvir etmək üçün tibbi kitablar oxuyur, Lev Tolstoy “Mü­ha­ribə və sülh” adlı romanını yazmadan əvvəl Napoleon dövrünü öyrənir, Anatol Frans tarix və incəsənəti bir alim qədər bilir, Emil Zola arxivdə oturub, bir sıra fransız ailələrinin otuz illik tarixini tədqiq edir… Bu gün şura yazıçılarının bayrağını yüksəklərdə saxlayan Maksim Qor­ki heç bir məktəb görmədiyinə baxmayaraq, mütaliəsi sayəsində aləmşümul bir yazıçı deyilmi?..

Yazıçı alim və geniş məlumatlı adam olmalıdır. Məlumat ol­masa, yazıçı yüksələ bil­məz. Bizim bir çox köhnə şairlər təb­lə­rinin qüv­vətinə baxmayaraq, sönüb gedirlər. Bunun baş­lıca sə­bəbi onların məlumatsızlıqlarıdır. Yeni qaydalara alışa bil­məyib, köhnə dar çərçivədə boğulurlar.

Məsələ belə mühüm olduğu halda, bəzi gənclərin klassik yazı­çı­lardan heç də xəbərləri yoxdur. Dünya klassikləri kənar­da dursun, bizdə yazılan əsərlərin belə çoxunu oxumamışlar. Tənbəllik və xüd­pəsəndliklə irəli getmək olmaz, yazıçı həmişə mütaliə etməlidir. Türk dilində çox əsər olmadığı üçün ruscanı öyrənib, rus dilində oxu­malıdır.

Unutmamalıdır ki, yazıçılıq asan peşə deyil. Bəzi gənclər ilk ədəbi təcrübələrinin çap olunmasına çox can atırlar. Halbuki uzaq­görən adam bunu etməməlidir, çünki birinci müvəffə­qiy­yət­­sizlik oxucular arasında etibarsızlıq vücuda gətirir, irəlidə müəllif daha bir əsər də yazsa, bağışladığı ilk təsirin fəna izlə­rini silə bilməyir. Biləks, yaxşı bir əsərlə meydana çıxan yazıçı oxucular arasında möhkəm mövqe qazanır.

Məsələ tələsməkdə deyil, yaxşı əsər olsun, gec olsun.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KÖŞƏ YAZARLARI
TOP 10