Əriyən zamanın portreti

Senet.az-da "Bir rəsmin tarixçəsi"rubrikası davam edir.

Bu rubrikada dünya və Azərbaycan rəssamlığının məşhur tabloları seçilərək onların yaranma prosesi, gizli detallar, tarixi kontekst, rəssamın həyatındakı yeri və əsərin sənət dünyasına təsiri haqqında maraqlı hekayələr təqdim olunacaq. Hər yazı bir rəsmin arxasındakı insanı, dövrü və hadisələri canlandıraraq oxucuya əsəri yeni gözlə görmək imkanı yaradacaq. Layihənin məqsədi sənət əsərlərinin dərinliklərinə enərək rəsmlərin yaddaşını, tarixçəsini və hikmətini günümüzə daşımaqdır.

1931-ci ildə ispan sürrealisti Salvador Dalí cəmi 24x33 sm ölçüdə kiçik bir tablo çəkdi. Amma bu kiçik tablo sənət tarixində zaman anlayışını dəyişəcək qədər böyük təsir buraxdı. Bu əsər bu gün Museum of Modern Art kolleksiyasında qorunur və sürrealizmin simvollarından biri sayılır.

 Əriyən saatlar nə deməkdir?

Rəsmdə gördüyümüz yumşaq, əriyən saatlar ilk baxışda qəribə və hətta narahatedici görünür. Dalí özü deyirdi ki, bu ideya ona günəş altında əriməyə başlayan pendirə baxarkən gəlib.

Amma sənət tarixçiləri bunu daha dərin yozurlar:

• Zamanın nisbi olması (Einşteynin nisbilik nəzəriyyəsinin təsiri)

• Yuxu ilə reallıq arasındakı sərhədin pozulması

• İnsan şüurunun zamana qarşı acizliyi

Tablonun ortasındakı amorf, yuxuya getmiş kimi görünən forma isə çox vaxt rəssamın öz simasının deformasiyaya uğramış təsviri kimi şərh olunur.

 Səhraya bənzər fon

Arxa plandakı sakit, boş mənzərə Catalonia sahillərini xatırladır. Dalí uşaqlığını orada keçirmişdi. O səssizlik, o boşluq — zamanın dayandığı bir məkan hissi yaradır.

Burada hər şey donub. Təkcə saatlar yox, zamanın özü də əriyir.

 Sürrealizm və şüuraltı

Dalí Surrealism cərəyanının ən parlaq nümayəndələrindən idi. Sürrealistlər üçün əsas məqsəd şüuraltını azad etmək idi.

Bu rəsmdə:

• Məntiq pozulur

• Fizika qanunları işləmir

• Zaman bərk və ölçülə bilən anlayış olmur

Sanki yuxudayıq. Amma bu yuxu çox realdır.

📌 Maraqlı fakt

Dalí bu əsəri çəkəndə cəmi 27 yaşı var idi. Və tablo çox qısa müddətdə məşhurlaşdı. O vaxtdan bəri “əriyən saatlar” ifadəsi zamanın keçiciliyinin simvoluna çevrildi.